Балқаштағы екі металлургиялық зауыт атмосфералық ауаны тұрақты түрде ластауда

Баспасөз хабарламасы

Халқы шамамен 73 мың адамды құрайтын Балқаш қаласы – Қазақстандағы түсті металлургияның ірі орталықтарының бірі. Алайда дәл осы қала құраушы кәсіпорындар өңір экологиясына айтарлықтай зиян келтіруде. Соңғы 10 жылдың 7 жылында қаладағы атмосфералық ауаның ластану деңгейі «жоғары» деп бағаланған, тек 2023 жылы ғана ол «төмен» деңгейге дейін төмендеген. Дегенмен, 2023 жылы да зиянды заттардың шекті жол берілетін концентрациясы 195 рет асып кеткені тіркелген.

Қала Қазақтың ұсақ шоқыларының оңтүстігінде, Балқаш көлінің жағалауында орналасқан, климаты күрт континенттік және республикадағы түсті металлургияның негізгі орталықтарының бірі болып табылады. 

Қаланың қалыптасуына негіз болған кәсіпорын – «Балқашцветмет» ӨӨ (бұрынғы Балқаш тау-кен металлургия комбинаты). Алайда бұл қаладағы жалғыз ластаушы көз емес. Қоршаған орта мен Балқаш көлінің экологиялық ахуалына «Қазақмыс» корпорациясына қарасты «Түсті металдарды өңдеу зауыты» АҚ да өз үлесін қосып отыр.

Балқаш қаласының аумағында атмосфералық ауаны бақылау 4 стационарлық бекетте жүргізіледі:  

- 3 бекетте ауа сынамалары тәулігіне үш рет қолмен алынады және келесі 10 көрсеткіш бойынша талданады: 1) қалқымалы бөлшектер (шаң); 2) күкірт диоксиді; 3) азот диоксиді; 4) көміртек оксиді, 5) азот оксиді. Ауыр металдар: 6) кадмий, 7) мыс, 8) мышьяк, 9) қорғасын, 10) хром;

- 1 автоматтандырылған станцияда әр 20 минут сайын келесі 4 көрсеткіш бойынша мәліметтер тіркеледі: 1) азот диоксиді, 2) көміртек оксиді, 3) азот оксиді, 4) аммиак.

Ауаның сапасын бағалау кезінде екі негізгі индекс қолданылады: 

- Ауаның ластану индексі (бұдан әрі – АЛИ) – бұл көрсеткіш бірнеше негізгі ластаушы заттардың орташа тәуліктік немесе жылдық концентрацияларын және олардың адам денсаулығына әсерін ескере отырып, ұзақ мерзімді (созылмалы) ластану деңгейін анықтайды;

- Стандартты индекс (бұдан әрі – СИ) – бұл көрсеткіш белгілі бір заттың бір реттік ең жоғары тіркелген концентрациясының шекті рұқсат етілген мөлшерге қатынасы арқылы есептеледі. Ол нақты уақыттағы ластану деңгейін және қалада ең ластауыш затты анықтауға мүмкіндік береді.

«Қазгидромет» РМК деректері бойынша, атмосфералық ауаның ластану индексі 2015 және 2017 жылдары «жоғарылау», 2016 және 2018–2020 жылдары «жоғары», ал 2023 жылы «төмен» деңгейде бағаланған. Ал Стандарттық индекс бойынша 2021, 2022 және 2024 жылдары ауа ластануының деңгейі «жоғары» деп анықталған.

2023 жылы мониторинг бекеттерінде зиянды заттардың шекті жол берілетін концентрациясы асқан 195 жағдайы, ал 2024 жылы 41 жағдайы тіркелді. Негізгі ластаушы заттар қатарына күкірт диоксиді, күкіртсутек, көміртек оксиді және қалқымалы бөлшектер (шаң) жатады.

Бұған дейін хабарланғандай, 2026 жылғы 22-24 сәуір аралығында Астанада Орталық Азия елдерінің мәселелері мен оларды шешу жолдары талқыланатын Өңірлік экологиялық саммит өткізу жоспарлануда.