Әзербайжанқандайэкологиялықпроблемаларға тап болыпотыр?

Орталық Азия климаттық қорының (CACF) климаттың өзгеруі және жасыл энергетика мәселелері бойынша Орталық Азияға арналғанЖобалық офисінің сарапшылары 2026 жылғыӨңірлік экологиялық саммит қарсаңындаӘзербайжандағы экологиялық проблемалардыталдады. Бұл – Оңтүстік Кавказдың аумағыбойынша ең үлкен елі, оның 50%-ын тауларалып жатыр. Әзербайжан үшін Каспий теңізімен өзендерінің, сондай-ақ ауа ластануы, әсіресеБакудегі мәселелері өзекті болып табылады. Топырақтың деградациясы, тұрмыстыққалдықтардың жинақталуы жәнебиоалуантүрліліктің азаюы да алаңдатушылықтудырады.

Су ресурстарының ластануы Әзербайжанныңең өткір проблемасы болып табылады. Каспий теңізі және Апшерон түбегіндегі Зых көлі мұнайөндіру қалдықтарымен қатты ластанған, ал өзендермен басқа да су айдындары өндірістік жәнетұрмыстық қалдықтармен ластануда.

Өзендердің екі-үштен бірі айтарлықтайантропогендік жүктемеге ұшырап, III-IV ластануклассына жатқызылған. Негізгі су көздері – Кура және Араз өзендері көрші елдерден ластанғанөндірістік және тұрмыстық ағындармен келіптүседі. Охчучай өзені ең ластанғандардың біріболып саналады, онда мыс, молибден, темір, мырыш, хром және никель деңгейлері критикалықдеңгейде табылған, бұл форельдің жаппайқырылуына әкелді. Охчучайдан басқа, Товузчай, Шамкирчай, Гянджачай және Күрекчай өзендеріндефенолдар мен металдардың мөлшері (нормадан 2-3 есе артық) жоғары болып тіркелген.

Аймақтарда тазарту құрылыстарының болмауынемесе ақаулы болуы су ағындарын тікелей су айдындарына ағызуға әкеледі. Мазутлы, Булбулалы, Забрат және Масазыр көлдері өте ластанған, кейдеапатты жағдайға жеткен. Көптеген жерлерде, әсіресе жаз айларында, су құбыры суы алдын ала тазартусыз немесе қайнатусыз ішуге ұсынылмайды.

Әзербайжандағы топырақтың деградациясы – эрозия, тұздану және шөлейттену себепті кеңаумақты қамтитын, азық-түлік қауіпсіздігіне қатертөндіретін маңызды проблема. Негізгі себептер: интенсивті егіншілік, малды шамадан тыс жайылу, суарманың тиімсіз әдістері және ормандардыңкесілуі. Кура-Араз төмендігі мен тау етектерітұздану мен гумустың жоғалу процесі дамып кележатқан ерекше осал аймақтар болып табылады.

Ел үшін тағы бір өзекті мәселе – қаттытұрмыстық қалдықтарды басқарудың тиімдіеместігі. Қалдықтарды бөлек жинаудың болмауыжәне өңдеу инфрақұрылымының әлсіздігі, әсіресеауылдық жерлерде, топырақ пен судың ластануынаәкеледі. Бакуде қоқыс жағу зауыты болғанынақарамастан, қалдықтардың айтарлықтай бөлігі, оның ішінде пластик, ашық жағылып немесежиналып қалуда, бұл экологияға қауіп төндіруде.

Әзербайжандағы биоалуантүрліліктің азаюыклиматтың өзгеруі, адам әрекеті және мекен етуортасының бұзылуы нәтижесінде орын алуда. Негізгі қауіптер – ауыл шаруашылығы, урбанизация және ластану. Ел түрлерді қалпынакелтіру және экожүйелерді қорғау бағытындабелсенді жұмыс жүргізуде.

Әзербайжанның астанасы Баку, 2,4 миллион тұрғыны бар қала, көптеген ірі қалалар сияқты, өнеркәсіптік кәсіпорындардың шығарындыларымен автомобильдердің түтін газдарынан болатынауа ластануы проблемасына тап болып отыр.

Экологиялық жағдайды жақсарту үшін ел үкіметі түрлі жобаларды жүзеге асыруда. Алайда су ресурстарының ластануы мен қалдықтарды басқарумәселелері әлі де өзекті болып қалуда.

Бұған дейін хабарланғандай, 2026 жылғы 22–24 сәуір аралығында Астанада Өңірлік экологиялықсаммит өтеді, онда Орталық Азия елдерініңэкологиялық проблемалары мен оларды шешужолдары талқыланады. Іс-шараға Әзербайжанделегациясы қатысады.