Орталық Азияның жасыл қалқаны: Қорғаныс орман белдеулері мен жасыл тосқауылдардың аймақтық жүйесі (2026-2035)

2026 жылғы Өңірлік экологиялық саммит аясында жердің тозуы мен шаңды дауылдарға қарсы қорғаныш орман белдеулері мен жасыл тосқауылдардың аймақтық жүйесін дамытуды талқылау бойынша «Орталық Азияның жасыл қалқаны» атты панельдік сессия өтті.

Қазақстан «Орталық Азияның жасыл қалқаны» бастамасын іске қосуды ұсынды және оны бір реттік жасылдандыру бастамасы емес, аймақтың ұзақ мерзімді экологиялық тұрақтылығының негізіне айналдыруды алға тартты.

Біздің еліміз қиын табиғи және климаттық жағдайларда ормандарды қалпына келтіру және орман өсіру тәжірибесіне ие. Бір көрнекі мысал - астананың айналасындағы орман белдеуі. 1997 жылдан бастап бұл бірегей жоба үнемі жүзеге асырылып келеді және бүгінгі таңда құрылған ормандардың ауданы 102 000 гектарды құрайды.

 «Бұл нәтиже бұрын ормансыз жерлерде де ғылым, ұзақ мерзімді жоспарлау және орманшылардың кәсіби жұмысы арқылы экожүйені қалпына келтіруге болатынын растайды», - деп атап өтті Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрі Ерлан Нысанбаев.

Қазірдің өзінде Қазақстанда «жасыл қалқан» қалыптасып келеді. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша мемлекеттік орман қорында 2 миллиард ағаш және елді мекендерде 15 миллион ағаш отырғызу бойынша ауқымды көгалдандыру бағдарламасы жүзеге асырылуда.

Арал теңізі біздің заманымыздың ең ірі экологиялық проблемаларының бірі болып қала береді. Кепкен теңіз түбінің жалпы ауданы шамамен 6 миллион гектарды құрайды, оның 2,8 миллион гектары Қазақстанда. 2021 жылдан бастап Арал теңізінің құрғаған түбінде ауқымды фито//орман//мелиорация жұмыстары жүргізілуде.

«Бүгінгі таңда сексеуіл және басқа да тұзға төзімді өсімдік түрлері 1,1 миллион гектардан астам аумаққа отырғызылды. Бұл тек ұлттық жоба ғана емес. Бұл трансшекаралық шаңды дауылдарды азайтуға, аймақтық экологиялық жағдайды тұрақтандыруға және көршілес елдердегі өмір сүру жағдайларын жақсартуға қосқан үлес», - деді министр.

Қол жеткізілген нәтижелерге қарамастан, батыс аймақтарда шаңды және құмды дауылдар жиілеп барады. Негізгі ыстық нүктелер Арал теңізі аймағында, Мойынқұмда, Солтүстік Каспий аймағында және Ақтөбе облысында.

Ғалымдардың айтуынша, Орталық Азияда әр минут сайын тоғыз шаршы метр жер шөлге айналады, деді Өзбекстан Республикасы Президентінің қоршаған орта мәселелері жөніндегі кеңесшісі және Өзбекстан Республикасы Экология және климаттың өзгеруі жөніндегі ұлттық комитетінің төрағасы Азиз Абдухакимов өз кіріспесінде.

Жердің деградациясымен күресудің ең тиімді құралдарының бірі - қорғаныш орман белдеулері жүйесін құру. Осыған байланысты Қазақстан «Орталық Азияның жасыл қалқаны» атты қорғаныш орман белдеулерінің аймақтық жүйесін құру бастамасын бастауды ұсынады.

«Әріптестермен бірлесіп айтарлықтай дайындық жұмыстары жүргізілді. Орталық Азия: қарар жобасы дайындалды және орман плантацияларын құру аумақтары анықталды. Бастамаға Қазақстан, Өзбекстан, Түрікменстан, Тәжікстан және Қырғыз Республикасы қатысады. Біз тиісті халықаралық ұйымдар мен қоршаған ортаны қорғау қорларын негізгі халықаралық серіктестер ретінде қарастырамыз», - деді министр Ерлан Нысанбаев.

Бұл бастама азық-түлік қауіпсіздігі, климаттың өзгеруіне бейімделу, табиғи ресурстарды тұрақты басқару және аймақтық серіктестіктерді дамытуды қоса алғанда, тұрақты даму мақсаттарымен тікелей байланысты.

Қазақстан тек саяси декларацияны ғана емес, сонымен қатар практикалық тетікті - өлшенетін параметрлері, іске асыру кезеңдері және мониторинг жүйесі бар жобаны ұсынып отыр.

«Әрбір ел өзінің басым бағыттарын анықтайды. Бірге олар Орталық Азияның экологиялық динамикасын өзгерте алатын жасыл кедергілердің бірыңғай аймақтық жүйесін құрайды», - деп атап өтті Ерлан Нысанбаев.

Қазақстан қазірдің өзінде аймақтағы ең ірі жасылдандыру бағдарламаларының бірін жүзеге асырып жатыр. Келесі қадам - ​​екпелерді сандық түрде арттырудан жүйелік қорғаныс инфрақұрылымын дамытуға көшу.

Талқылауға Қазақстан, Қытай, Орталық Азия елдерінің, сондай-ақ ФАО, БҰҰДБ, GIZ, AFoCO, UNCCD және басқа да халықаралық серіктестердің өкілдері қатысты. Қазақстандық тарап үшін сессия ормандарды қалпына келтірудегі аймақтық ынтымақтастықты нығайту және халықаралық қаржылық және сараптамалық қолдауды тарту үшін практикалық платформа ретінде маңызды.

Сессия қорытындысы бойынша тараптар бастаманың негізгі бағыттары бойынша келісімге келіп, «Орталық Азияның жасыл қалқаны» қарарына қол қойды.