Зауыт-алыптардың болуына қарамастан, Павлодардың ауасы кейбір шағын қалаларға қарағанда таза

Баспасөз хабарламасы

Қазақстанның ең ірі өнеркәсіптік орталықтарының бірі – Павлодар қаласында мұнай өңдеу, алюминий, электролиз, химия, картон-рубероид, машина жасау және құбыр шығару зауыттары
орналасқан. Соған қарамастан, қаланың экологиялық жағдайы Теміртау, Балқаш және Риддер сияқты шағын индустриялық қалаларға қарағанда анағұрлым қолайлы. Халқы шамамен 370 мың адамды
құрайтын облыс орталығында соңғы 10 жылдың 7 жылында атмосфералық ауаның ластану деңгейі «төмен» деп бағаланған. Тек 2018, 2022 және 2023 жылдары ғана көрсеткіш «жоғарылау» деңгейінде тіркелген.

Павлодар қаласы елдегі ең ірі және суы мол Ертіс өзенінің жағасында орналасқан. Климат жағдайы – қатаң континенттік, орташа белдеуге тән.
Қалада «Қазақстан алюминийі» АҚ, «Қазақстан электролиз зауыты» АҚ, «Павлодар мұнай-химия зауыты» ЖШС, сондай-ақ үш жылу электр орталығы (ЖЭО), «Каустик» АҚ, «KSP Steel» ЖШС, Павлодар машина жасау зауыты, Павлодар картон-рубероид зауыты және басқа да ірі өнеркәсіптік кәсіпорындар шоғырланған.

Негізгі өнеркәсіп нысандары қаланың шығыс және солтүстік бөліктерінде орналасқан. Павлодар қаласында басым жел бағыттары: батыс (22,3%), оңтүстік-батыс (16,9%), оңтүстік (16,8%) және солтүстік-батыс (13,4%). Осылайша, жылдың көп бөлігінде қалаға Ертіс өзенінің жайылмасынан таза ауа келіп түседі.

Павлодар қаласының аумағында атмосфералық ауаны бақылау 7
стационарлық бекетте жүргізіледі:

• 2 бекетте ауа сынамалары тәулігіне үш рет қолмен алынып, келесі 9 көрсеткіш бойынша талданады: 1) қалқымалы бөлшектер (шаң), 2) азот диоксиді, 3) азот оксиді, 4) күкірт диоксиді, 5) көміртек оксиді, 6)
  күкіртсутек, 7) фенол, 8) хлор, 9) тұз қышқылы;
• 5 автоматтандырылған станцияда әр 20 минут сайын келесі 9 көрсеткіш бойынша мәліметтер тіркеледі: 1) аммиак, 2) ұсақ дисперсті бөлшектер (PM2.5), 3) ірі дисперсті бөлшектер (PM10), 4) азот диоксиді, 5)
  күкірт диоксиді, 6) азот оксиді, 7) көміртек оксиді, 8) күкіртсутек, 9) төменгі қабаттағы озон.

Ауаның сапасын бағалау кезінде екі негізгі индекс қолданылады:

• Ауаның ластану индексі (бұдан әрі – АЛИ) – бұл көрсеткіш бірнеше негізгі ластаушы заттардың орташа тәуліктік немесе жылдық концентрацияларын және олардың адам денсаулығына әсерін ескере отырып, ұзақ мерзімді (созылмалы) ластану деңгейін анықтайды;
• Стандартты индекс (бұдан әрі – СИ) – бұл көрсеткіш белгілі бір заттың бір реттік ең жоғары тіркелген концентрациясының шекті рұқсат етілген мөлшерге қатынасы арқылы есептеледі. Ол нақты уақыттағы ластану деңгейін және қалада ең ластауыш затты анықтауға мүмкіндік береді.

«Қазгидромет» РМК деректері бойынша, атмосфераның ластану индексі 2015–2017, 2019–2021 және 2024 жылдары «төмен» (АЛИ 2,0–4,3) деңгейде болған, ал 2018 жылы «жоғарылау» (АЛИ 5,0) деңгейінде
бағаланған. 2022–2023 жылдары атмосфералық ауаның ластану деңгейі Стандарттық индекс бойынша «жоғарылау» деп анықталған.
2023 жылы мониторингтік бекеттерде зиянды заттардың шекті жол
берілетін концентрациясы 2 073 рет, ал 2024 жылы 1 792 рет асқан. Негізгі ластаушы заттар қатарына көміртек және азот оксидтері, азот диоксиді, күкіртсутек, тұз қышқылы және қалқымалы бөлшектер (шаң) жатады.

Бұған дейін хабарланғандай, 2026 жылғы 22-24 сәуір аралығында Астанада Орталық Азия елдерінің мәселелері мен оларды шешу жолдары талқыланатын Өңірлік экологиялық саммит өткізу жоспарлануда.