2026 жылдың жазы Қазақстанда сегіз онжылдықтағы ең ыстық болды
Орталық Азия климаттық қорының (CACF) сарапшылары Қазақстанның метеостанцияларының мәліметтерін зерттеп, өткен жаздың бақылау тарихындағы ең ыстық жаз болғанын анықтады. 2026 жылы 9 облыста орташа айлық ауа температурасының 12 жаңа рекордтары, сондай-ақ шілде айында республика бойынша орташа температураның рекордтары белгіленді. Климаттың осыншама жылдам өзгеруі таяу болашақта ауыр зардаптарға әкеп соғады. Орташа температураның өсуі, тұщы су тапшылығының күшеюі және төтенше табиғат құбылыстары халыққа, ауыл шаруашылығына, өнеркәсіп пен экономикаға теріс әсер етеді.
Байқаулардың бүкіл тарихында (1941 жылдан бастап) жалпы Қазақстан бойынша және барлық облыстарда ауа температурасының орташа жылдық мәндері 2017-2025 жылдарға келеді. Республика бойынша және 14 облыста ең жылы 2025 жыл болды.
«Жедел орташа тәуліктік деректер бойынша 2026 жылдың мамыр-тамызында 9 облыста орташа айлық ауа температурасының 12 рекорды, сондай-ақ шілдедегі Қазақстан бойынша орташа ауа температурасының рекорды белгіленген. 2025 жылғы мамыр-тамызда 6 облыста 10 рекорд орнатылды, жалпы Қазақстан бойынша рекордтар белгіленбеді.
2026 жылдың жазы (маусым-тамыз) 1941 жылдан бері жалпы Қазақстан бойынша және 8 облыстарда - Алматы, Шығыс Қазақстан, Жамбыл, Қарағанды, Павлодар, Абай, Жетісу және Ұлытау облыстарында ең жылы болды. 2026 жылдың жазында ауаның орташа маусымдық температурасы климаттық нормадан 2,15 °С-қа асып түсті. Жауын-шашын көлемі климаттық нормадан 7,12 мм төмен болды», – деп хабарлады «Қазгидромет» РМК.
Қазақстан бойынша орташа ауа температурасы 2026 жылғы жазда 23,70 °С құрады, бұл 2025 жылғы жазға қарағанда 1,04 °С жоғары (22,67 °С).
2026 жылғы маусым-тамызда ауа температурасы 2025 жылғы жазға қарағанда жоғары, 12 облыста - Павлодар, Ақмола, Солтүстік Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Қарағанды, Қостанай облыстарында, Абай және Ұлытау облыстарында - 1,56-2,59 °С, Алматы облысында - 0,31-0,84 °С болды , Қызылорда, Ақтөбе облыстары мен Жетiсу облыстары. 2025 жылғы жаздың деңгейіне жақын ауа температурасы (айырмасы ± 0,10 °С) Атырау, Жамбыл және Түркістан облыстарында, 2025 жылғы жаздың деңгейінен төмен - Батыс Қазақстан (1,08 °С) және Маңғыстау (0,50 °С) облыстарында байқалды.
2026 жылдың жазғы кезеңінде Қазақстанның түрлі өңірлерінде жекелеген күндері жаңа температуралық рекордтар орнатылды. Мысалы, аномальді ыстық кезінде тіркелген ең жоғары ауа температурасы Түркістан қаласында (18 шілде) +47,6 °C құрады, бұл осы күнгі бұрынғы рекордтан едәуір асып түсті. Рекордсмендер қатарына: Шымкент +45,2 °C (16-20 шілде аралығында), Қызылорда: +45,2 °C (17 шілде), Алматы: +41,5 °C (20 шілде) және Астана +38,6 °C (14 шілде) қалалары кірді.
2026 жылы жаһандық климаттың өзгеруінен және Эль-Ниньоның табиғи феноменінің күшеюінен туындаған төтенше ыстық толқындарға бүкіл әлем тап болды. Рекордтық температура Еуропада, Азияда, Африкада тіркелген, бұл ауқымды құрғақшылыққа, орман өрттерiне және артық өлiм-жiтiмнiң өсуiне әкеп соқты.
Еуропада 2026 жылдың жазы тарихтағы ең ыстық жаздың бірі болды. «Жылу күмбезінің» әсеріне байланысты бірқатар елдерде температура +45 °C (ең көбі +48.4 °C дейін) болды. Ыстық толқындары мен құрғақшылық 14 мыңнан астам адамның (негізінен Германия мен Францияда) өліміне, ауыл шаруашылығындағы проблемаларға және жүзімдіктердің жойылуына алып келді.
Құрғақшылық пен ыстық малдың өлуіне, Еуроодақ пен Ұлыбританияда дәнді дақылдар мен жүгері өнімділігінің төмендеуіне, Индонезия мен Малайзияда пальма майы өндірісінің құлдырауына қауіп төндіреді.
Climate Impact Lab ғалымдарының бағалауы бойынша, Эль-Ниньоның 2026 жылғы маусымнан бастап 2027 жылғы ақпанға дейінгі ықпалы Сахель елдері (Африкадағы 9 мемлекет), Индонезия және Үндістан сияқты әлемнің осал өңірлерінде ыстықтан қосымша 451 мыңға дейін өлімге әкелуі мүмкін.
Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның баяндамасына сәйкес, таяу бес жылда жаһандық температура өсе береді.
БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш планетаның теңдессіз ыстыққа тап болып жатқанын айтып, мемлекетті қазба отыннан бас тартуды жеделдетуге және халықты қорғау жүйесін енгізуге шақырды. Ол төтенше температуралар теңсіздікті күшейтетін, экономикаға соққы беретін және адам өміріне қауіп төндіретін жаһандық дағдарысқа айналатынын атап өтті.
Климаттың өзгеруіне байланысты жаһандық үрдістерді және олардың ықтимал жағымсыз салдарын ескере отырып, CACF және ESGQ рейтингтік агенттігінің сарапшылары Қазақстан бизнесі үшін климаттық тәуекелдерге талдау жасай бастады.
ESGQ рейтингтік агенттігі 2022 жылы құрылған және Орталық Азиядағы ESG саласындағы алғашқы рейтингтік агенттік болып табылады. Агенттік өз әдіснамасы бойынша (тіркелген авторлық құқық объектісі) салалар мен кәсіпорындар бойынша ESG-скоринг және ESG-тәуекелдерін бағалау жүргізеді, ESG-паспорттарды қалыптастырады, компанияларға орнықты даму стратегиялары мен қаржылық емес есептілікті әзірлеуге көмектеседі, оқыту бағдарламаларын іске асырады. ESGQ БҰҰ Жаһандық шартының қатысушысы болып табылады.
