2024 жылы Астанада атмосфералық ауаның зиянды заттармен ластануы бойынша 61 мыңнан астам жағдай тіркелді

Қазақстан астанасында соңғы 7 жыл ішінде ЖЭС-ң шығарындылары, пешпен жылытылатын жеке сектор мен автокөліктердің шығарындылары салдарынан атмосфералық ауаның ластануы «жоғары» деңгейде тұрақты болды. Тек 2024 жылдың өзінде Астананың атмосферасында зиянды заттардың шекті рұқсат етілген концентрациясынан асудың 61 мыңнан астам жағдайы тіркелді.

Елорда Қазақстанның орталығында орналасқан және аса континенталды климатқа тән – жазда ыстық және құрғақ, қыста суық әрі ұзақ мерзімді, сонымен қатар желдің басым болуы тән. Дегенмен, ағаш отырғызудан тұратын «Жасыл белдеу» құрылуы мен қаланың ауқымды құрылыс жұмыстары штильді күндердің санын арттырды.

Астана өнеркәсіптік орталыққа жатпайды, ТЭЦ тұрғындарға жылу мен электр энергиясын қамтамасыз етеді, қала газдандырылмаған, жеке сектор қатты отынмен жылытылатыны ауа сапасына теріс әсер етеді. Қалада тұншығарлық қою тұман кезеңдері жиі және ұзақ байқалатын болды – бұл жеке сектордың белсенді отын жағуының салдары.

ЖЭС пен пештің негізгі шығарындыларына – қалқымалы бөлшектер, көміртегі және азот оксидтері, күкіртсутек, күкірт және азот диоксидтері жатады.

Астана Қазақстан қалалары арасында халық санының өсуі бойынша алдыңғы қатарда тұр. Бұл тек түпкі тұрғындар есебінен ғана емес, сонымен қатар басқа елді мекендерден көшіп келушілер есебінен де болады. Нәтижесінде қалада автокөлік саны тез өсуде, соңғы жылдары жолдарда кептелістер қалыпты жағдайға айналды, бұл да ауа сапасының нашарлауына айтарлықтай әсер етеді.

Астана қаласында атмосфералық ауаның мониторингі 16 стационарлық бекеттерде жүргізіледі:

- 4 бекетте ауа сынамалары қолмен тәулігіне үш-төрт рет 20 көрсеткіш бойынша алынады: 1) қалқымалы бөлшектер (шаң); 2) диоксид серы; 3) оксид углерода; 4) диоксид азота; 5) оксид азота; 6) фтористый водород; 7) бензапирен; 8) бензол; 9) этилбензол; 10) хлорбензол; 11) параксилол; 12) метаксилол; 13) кумол; 14) ортаксилол; 15) кадмий; 16) медь; 17) свинец; 18) цинк; 19) хром; 20) мышьяк;

- 6 автоматтандырылған станцияда әр 20 минут сайын 8 көрсеткіш бойынша деректер тіркеледі: 1) PM-2,5 бөлшектері, 2) PM-10 бөлшектері, 3) күкірт диоксиді, 4) көміртегі оксиді, 5) азот диоксиді, 6) азот оксиді, 7) күкіртсутек, 8) озон.

Сонымен қатар, қалада 11 нүктеде тәулігіне 3 рет 6 көрсеткіш бойынша ауаның сапасын өлшейтін жылжымалы зертхана жұмыс істейді: 1) қалқымалы бөлшектер (шаң), 2) күкірт диоксиді, 3) азот диоксиді, 4) көміртегі оксиді, 5) фторсутек, 6) күкіртсутек.

РГП «Қазгидромет» мәліметтері бойынша, Астана қаласында атмосфералық ауаның ластану индексі 2015 жылы «төмен» деп бағаланды, 2017 жылы – «көтеріңкі», ал 2016, 2018–2024 жылдары – «жоғары» деңгейде болды.

2023 жылы мониторинг бекеттерінде зиянды заттардың шекті рұқсат етілген концентрациясынан (бұдан әрі – ШРК) асып кетудің 72 546 жағдайы тіркелді, ал 2024 жылы – 61 376 жағдай.

Салыстыру үшін айта кетсек, өткен жылы Алматы қаласында зиянды заттардың ШРК-дан асу бойынша 31 960 жағдай тіркелген.

Астана қаласының атмосферасын ластаушы негізгі заттарға: күкірт және азот диоксидтері, азот және көміртегі оксидтері, PM-2,5 және PM-10 бөлшектері, аммиак, күкіртсутек, озон жатады.