Риддер қаласындағы ауа сапасы кейбір Қазақстандағы облыс орталықтарынан нашар

Халқы шамамен 50 мың адамнан тұратын кішкентай Риддер қаласында полиметалл рудаларының перспективалы кен орындары бар. Дегенмен, қаланың негізгі кәсіпорындары – кенді өңдеу және байыту саласындағы кәсіпорындар – қоршаған ортаға елеулі зиян келтіруде. Соңғы 10 жылдың 4 жылында қалада «жоғары» деңгейдегі ауа ластануы тіркелген, ал соңғы екі жылда 9,2 мыңнан астам зиянды заттардың рұқсат етілген шекті концентрациясын асу жағдайы анықталды.

Риддердің климаты айқын континенталды, қыс ұзақ әрі суық, жазы салқын, жылдық және тәуліктік ауа температурасының ауытқулары үлкен.

Қала тау-кен және металлургия өнеркәсібінің орталығы болып табылады (мыс, қорғасын, бағалы металдар). Қаланың айналасында полиметалл рудаларының кен орындары бар (негізінен алтын, күміс, кадмий, сурьма, мышьяк, темір, сынап, күкірт және басқа элементтері бар қорғасын-мырыш рудалары), сондай-ақ құрылыс материалдары өндірісіне арналған шикізат (қыш, құм-шырпы қоспалары және құм). Аудан су және орман ресурстарымен қамтамасыз етілген.

Қаланың негізгі кәсіпорны – Риддер тау-кен-байыту кешені ЖШС «Қазцинк», оған үш кен орны, қорғасын және мырыш зауыттары, байыту фабрикасы және жөндеу-механикалық зауыт кіреді. Қаланың энергетикасын Риддер ТЭЦ және Лениногорск ГЭС каскады қамтамасыз етеді. 

Риддер қаласында атмосфералық ауаның сапасы үш автоматты бақылау станциясында бақыланады, деректер әр 20 минут сайын 11 көрсеткіш бойынша тіркеледі: 1) күкірт диоксиді; 2) көміртек оксиді; 3) азот диоксиді; 4) азот оксиді; 5) сутекті сульфид; 6) озон; 7) кадмий; 8) мыс; 9) қорғасын; 10) бериллий; 11) мырыш.

Ауаның сапасын бағалау кезінде екі негізгі индекс қолданылады: 

- Ауаның ластану индексі (бұдан әрі – АЛИ) – бұл көрсеткіш бірнеше негізгі ластаушы заттардың орташа тәуліктік немесе жылдық концентрацияларын және олардың адам денсаулығына әсерін ескере отырып, ұзақ мерзімді (созылмалы) ластану деңгейін анықтайды;

- Стандартты индекс (бұдан әрі – СИ) – бұл көрсеткіш белгілі бір заттың бір реттік ең жоғары тіркелген концентрациясының шекті рұқсат етілген мөлшерге қатынасы арқылы есептеледі. Ол нақты уақыттағы ластану деңгейін және қалада ең ластауыш затты анықтауға мүмкіндік береді.

Қазгидромет мәліметтері бойынша, 2015 жылы Риддер қаласында АЛИ «жоғары» (7,4) деңгейде бағаланған; 2016-2018 және 2020 жылдары «жоғарырақ» (5,0-6,0) деңгейде болған, ал 2019 және 2021 жылдары «төмен» деңгейде бағаланған. 2022-2024 жылдары СИ бойынша ауа ластануы жоғары деңгейде болған. 

2023 жылы бақылау посттарында 3 715 жағдай, ал 2024 жылы – 5 558 жағдай тіркелген. Ластаушы заттардың көп бөлігі күкірт диоксиді, азот оксидтері, көміртек оксиді және сутекті сульфидке тиесілі. 

Бұған дейін хабарланғандай, 2026 жылғы 22-24 сәуір аралығында Астанада Орталық Азия елдерінің мәселелері мен оларды шешу жолдары талқыланатын Өңірлік экологиялық саммит өткізу жоспарлануда.