Орталық Азиядағы ауа сапасын жақсарту саясаты бойынша 2-ші жоғары деңгейдегі өңірлік диалог

Орталық Азиядағы таза ауа саласындағы шаралар бойынша жоғары деңгейдегі алғашқы өңірлік саяси диалог 2024 жылғы маусымда Ташкентте өткен болатын, екінші диалог Астанада экология министрлерінің басын қосты.

Іс-шараны Өзбекстан Республикасы Президентінің экология мәселелері жөніндегі кеңесшісі – Экология және климаттың өзгеруі жөніндегі ұлттық комитеттің төрағасы Азиз Абдухакимов ашты. Ол Ташкенттегі ауа сапасын жақсарту бойынша Өзбекстан жүзеге асырған алғашқы қадамдар туралы хабарлады. Өткен жылдың ішінде экологиялық талаптарды бұзғаны және көмір пайдаланғаны үшін 100-ден астам кәсіпорынның қызметі тоқтатылды. Өнеркәсіптік нысандардың экологиялық нормаларға сәйкестігін тексеретін арнайы комиссия құрылды.

Экологиялық тұрғыдан қауіпті және энергияны көп қажет ететін 87 кәсіпорын анықталды, олар кезең-кезеңімен астана аумағынан тыс жерлерге шығарылатын болады. Ташкентте алғашқы бес өнеркәсіптік кәсіпорын қызметін тоқтатты. Металлургиялық зауыттар Жызақ облысындағы жаңа жабдықтар орнатылған индустриялық аймақтарға көшірілді.

«2026 жылғы 1 сәуірден бастап Ташкентте жаңа өнеркәсіптік аймақтарды құруға мерзімсіз мораторий енгізілді. АИ-92 маркасынан төмен мотор отынын пайдалануға тыйым салынды. Көлік құралдарын эмиссия деңгейі бойынша тұрақтандыруды және қаланың экологиялық сезімтал аумақтарына кіру аймақтарын кезең-кезеңімен қалыптастыруды көздейтін экологиялық көлік жүйесі іске қосылды», - деді Азиз Абдухакимов.

Дүниежүзілік банк тобының қоршаған орта жөніндегі директоры Валери Хикки Орталық Азия елдерінің инфрақұрылымға, әсіресе мониторинг пен бағалау саласына инвестиция салып жатқанын атап өтті.

«Аспанды тазарту — бұл тек адам өмірін құтқару емес, бұл экономиканы жаңғырту. Бұл Орталық Азияда өндірілген өнімдердің премиум нарықтарға экспорттала алуының кепілі. Бұл таза және «жасыл» технологиялардың экономикалық тиімділікке, инновацияларға және осы елдер сала алатынын біз білетін заманауи экономикаларды құруға ықпал ететіндігінің кепілі», – деді Валери Хикки.

Қазақстан Республикасының Экология және табиғи ресурстар министрі Ерлан Нысанбаев Қазақстан атмосфералық ауаның сапасын экологиялық қауіпсіздіктің, тұрақты дамудың және азаматтарымыздың өмір сүру сапасының маңызды элементі ретінде қарастыратынын атап өтті.

Ол 2021 жылы Қазақстанның жаңа экологиялық заңнама қабылдағанын еске салды. Бірінші санаттағы кәсіпорындар жаңа жағдайларға — КЭР (кешенді экологиялық рұқсаттар) алуға көшірілуде. Бұл өндірісті жаңғыртуды және жаңа технологияларды енгізуді көздейді. 20-ға жуық кәсіпорын мұндай рұқсаттарды алып үлгерді, тағы 20-сы құжаттарын өткізуде. Келесі жылдан бастап өнеркәсіпті жаңғырту бойынша ауқымды онжылдық жұмыс басталады.

Ауа сапасы мен жаһандық жылыну мәселесі барлығымызға қатысты. Орталық Азияда бұл процестер кейде басқа өңірлерге қарағанда тіпті агрессивті түрде жүріп жатыр. 

«Біз тізе қосып келе жатырмыз, бағдарламалар құрудамыз, бірақ мен халықаралық ұйымдарды осы процеске белсенді қатысуға шақырамын. Сырттан қаржы ресурстарын тартпай, біздің елдеріміздің үкіметтері мен жеке сектор қомақты қаражат бөліп жатқанына қарамастан, барлық белгіленген көрсеткіштерге қол жеткізу өте қиын болады. Бізге кеңес дәуірінен ауыр мұра қалды — оларды ауыстыру үшін уақыт пен үлкен инвестицияларды талап ететін ескі технологиялар», – деп атап өтті министр.